Alvorens verder te gaan met mijn hier begonnen verhaal over het vrouwelijke in het christendom, eerst een digressie over de apostelen, en vóór we daaraan beginnen, nog een heel andere kwestie: het synoptische vraagstuk. Een kwestie waarover watervallen van inkt zijn uitgestort. De teksten die ik (bij wijze van voorbeeld) wil behandelen zijn Lukas 8.26-34, Marcus 5.1-14 en Matteüs 8.28-8.33.

Lees ze even. Het is een kleine moeite.

Ze bieden evident hetzelfde verhaal. Daarom de naam synoptisch, wat kan worden vertaald als ‘de drie evangelisten die de zaken hetzelfde bekijken’. (Johannes heeft een heel eigen kijk.) Tot de weinige verschillen behoort dat Matteüs een andere plaatsnaam vermeldt, namelijk een plaats die dichter bij het Meer van Galilea ligt (Gadara, met grafvelden naar links; en het veel verderop gelegen Gerasa). Ook presenteert Matteüs twee bezetenen, terwijl Lukas en Marcus er maar één noemen. Hoe verklaren we de overeenkomsten en verschillen?

Ik zal de oplossing maar meteen verklappen: Matteüs en Lukas hebben Marcus gebruikt als bron. In dit geval zie je duidelijk dat Matteüs een geografische vergissing corrigeerde. Ook zien we dat hij zich ongemakkelijke voelde bij het grote aantal geesten, en om die reden het aantal bezetenen verdubbelde. Lukas vindt Marcus’ ontroerende beschrijving van de man in de grafsteden wat over-the-top, en maakt het allemaal wat minder rauw. Hij is ook degene die aan ‘het land van de Gerasenen’ behulpzaam toevoegt dat het ‘tegenover Galilea ligt’.

De ontdekking dat Matteüs en Lukas het evangelie van Marcus navertelden, gedaan in de negentiende eeuw, verklaart waarom deze drie schrijvers zoveel op elkaar lijken. Het heeft echter nóg twee gevolgen. Het ene is dat we in staat zijn de specifieke theologie van de drie te analyseren. Zo blijkt Lukas enkele door Marcus vermelde tegenstellingen met de mantel der liefde toe te dekken. Tegelijk blijkt Matteüs sommige tegenstellingen wat scherper aan te zetten.

Een andere verschil is vooral relevant voor de historicus/historica. Ten opzichte van het evangelie van Marcus zijn de evangeliën van Matteüs en Lukas, zoals men zegt, ‘elimineerbaar’. Marcus staat dichter bij de beschreven gebeurtenissen dan de andere twee; als die een ander oordeel geven, hebben ze het dus van horen zeggen en zijn ze van minder belang. Dat heeft enig belang als we het gaan hebben over de apostelen.